Pensioenfonds voor zzp’ers in de bouw?

Bron: FD
Verplichte deelname van zzp’ers aan het pensioenfonds Bouw is niet haalbaar. Het bestuur van pensioenfonds Bouw zet daarom in op een nieuwe vorm: automatische deelname, met het recht om te weigeren. Daar is nog wel een wetswijziging voor nodig.

Het pensioenfonds voor de Bouw wil een pensioen kunnen bieden voor zelfstandigen zonder personeel. Deze snel gegroeide groep in de bouwsector doet nu niet mee. ‘Als er niet wordt ingegrepen, dreigt voor een deel van deze groep een pensioentekort’, zegt pensioenfondsdirecteur David van As.

De afgelopen jaren steeg het aantal zzp’ers in de bouw tot meer dan 100.000. Veel van deze bouwvakkers verloren hun baan tijdens de economische crisis die begon in 2008. En daarmee ook hun deelname aan een pensioenfonds. Zzp’ers zijn in tegenstelling tot werknemers niet verplicht aangesloten bij een pensioenfonds. Sterker: meestal kunnen zij zelfs niet meedoen.

Inmiddels draait de bouw weer op volle toeren en zijn bouwvakkers niet aan te slepen. Maar het pensioenfonds van de sector merkt daar weinig van. Het aantal premiebetalende deelnemers ligt nog steeds fors lager dan voor de crisis: vorig jaar waren dat er circa 150.000, tegen bijna 250.000 tien jaar geleden.

‘Er zijn weer meer bouwvakkers aan het werk’, zegt Van As. ‘Maar die komen niet allemaal bij ons terug.’ Wie als zzp’er blijft werken, neemt geen deel aan het pensioenfonds. De pensioenfondsdirecteur schat dat het inmiddels om een derde van de werkende bouwvakkers gaat, van wie het merendeel in het verleden wel deelnemer was van Bpf Bouw. Van As ziet in deze groep veel mensen die alleen hun ‘fysieke talent’ aanbieden, zoals metselaars; zij hebben geen bedrijf of een bedrijfspand dat zij kunnen verkopen en als pensioenvoorziening gebruiken.

Het bestuur van Bpf Bouw pleit daarom voor automatische deelname van alle bouwvakkers, ook zzp’ers, aan de pensioenregeling. Wie als bouwvakker geregistreerd staat bij de Kamer van Koophandel, is dan vanzelf deelnemer van het pensioenfonds en verplicht premie te betalen. Maar: in tegenstelling tot gewone werknemers, die verplicht meedoen, krijgt de zzp’er het recht om dit te weigeren. De zogeheten ‘opt out’.

Kleine kans op pensioenplicht
De keuze van Bouw is de uitkomst van bijna een jaar studeren, met een speciale werkgroep, op het zzp-vraagstuk. Vakbonden pleitten er al langer voor om zelfstandigen net als werknemers verplicht te laten sparen voor hun pensioen, maar werkgevers en zzp-organisaties verzetten zich daar tot nog toe tegen. Ook het kabinet ziet er weinig in. De kans dat zo’n plicht deel wordt van een nieuw pensioenstelsel waarover nog altijd wordt onderhandeld, lijkt dan ook klein.

‘Als er niet wordt ingegrepen, dreigt voor een deel van deze groep een pensioentekort’• David van As, pensioenfonds Bouw
Een enkel pensioenfonds kent wel verplichte deelname van zelfstandigen, bijvoorbeeld het pensioenfonds van de schilders. Maar sociale partners, bonden en werkgeversorganisaties die dat afspreken moeten dan kunnen aantonen dat zij zzp’ers goed vertegenwoordigen. Een lastige eis, waar Bouw niet aan denkt te kunnen voldoen omdat de organisatiegraad van zzp’ers erg laag is. Het pensioenfonds voor de schilders is overigens door zzp’ers die niet mee willen doen voor de rechter gesleept, een uitspraak wordt over zes weken verwacht.

Volledig vrijwillige deelname van zzp’ers valt wat Bpf Bouw betreft eveneens af. De ervaring leert dat te weinig mensen meedoen om het probleem op te lossen. Daarom kiest het bestuur, waar ook werkgeversorganisaties zoals Bouwend Nederland in zitten, voor automatische deelname met de opt out als beste oplossing. Al zitten daar ook nog ‘haken en ogen aan’, aldus Van As. Zo is er wetgeving voor nodig en moet er voldoende draagvlak zijn bij zelfstandigen. Daarnaast moet een pensioenregeling voor zzp’ers er anders uitzien dan voor werknemers. Zo moet de hoogte van de premie flexibel zijn; de omzet van een zzp’er kan immers van jaar tot jaar flink variëren.

Hersteld draagvlak
Is dit plan goed voor de zzp’ende bouwvakkers? Of vooral voor Bpf Bouw, dat dan weer meer premiebetalende deelnemers krijgt? Een zzp’er kan er tenslotte ook voor kiezen om zonder pensioenfonds te sparen voor de oude dag. ‘Allebei’, stelt Van As. Voor het fonds is het belangrijk dat het draagvlak onder werkenden herstelt, na de sterke daling van de afgelopen jaren. Een fonds met veel meer gepensioneerden dan premiebetalers, moet bijvoorbeeld conservatiever beleggen.

Tegelijkertijd heeft Bouw ook wat te bieden. Het is een financieel relatief gezond pensioenfonds met €58 mrd onder beheer, kent relatief lage kosten en kan anders dan de meeste fondsen de pensioenen weer verhogen om de koopkracht op peil te houden. ‘En de gespreide beleggingsmix die wij bieden met de fondsen van pensioenuitvoerder APG en Bouwinvest, kan een zzp’er niet zelf opbouwen’, aldus Van As.